Over het park

De geschiedenis van Nyika

Name: Nyika National Park
Address: Malawi

Malawi's hoog graslandsplateau was duizend jaar lang Phoka ijzersmeltland voordat enige koloniale kaart het noemde, de uitzichtplek van een missie op de escarpment, onderwerp van een veeteeltstudie die een best-seller-reisboek werd, en een nationaal park waarvan de groei in 1978 ten koste ging van ongeveer tienduizend huizen. Hier is het gedocumenteerde verslag, oncomfortabele delen inbegrepen.

Als je alleen het antwoord wilt

Nyika was Phoka- en Tumbuka-land, met ijzer gesmolten op en rond het plateau voor ruwweg tweeduizend jaar, voordat het, beurtelings, een koloniale sanatoriumpropositie in 1902 werd, een bosreserve in 1948, een jachttverbodzone in 1951, Malawi's eerste nationale park in 1965, en een veel groter park in 1978, een uitbreiding die naar schatting 10.000 Phoka-woningen vernietigde. Laurens van der Post's bestseller uit 1952 maakte het plateau beroemd op de rug van een koloniale veeteeltstudie, en de Chelinda dennenplantage begon hetzelfde jaar dat Malawi onafhankelijk werd, als een bosbouwtrial. Peace Parks Foundation is vanaf 2007 bij betrokken en begeleidt het park formeel met Malawi's regering sinds 2023.

Phoka-land eerst

Het Nyika-plateau was nooit leeg voordat de hekken omhoog gingen. Het oudste gedateerde bewijs van menselijke aanwezigheid hier gaat terug ongeveer 3.500 jaar, en tegen de tijd dat koloniale ambtenaren in de jaren 1890 over het gebied begonnen te schrijven, waren de Phoka, een Tumbuka-sprekend volk, rond de randen gevestigd. Het eigen verslag van de Nyika-Vwaza Trust over de parkgeschiedenis stelt dat de Phoka zelden permanent boven 2.000 meter leefden, waar vorst en dunne bodems het gewassenbouw moeilijk maken, en hielden de meeste velden en dorpen op de warmere hellingen eronder. Wat ze wel op hoogte deden was ijzer smelten, een economische activiteit die de Trust dateert tot ongeveer 2.000 jaar continue praktijk op en rond het plateau, lang voordat enig Europeaan er voet zette.

De naam zelf draagt twee rivaliserende vertalingen, en geen bron die we vonden stelt vast welke correct is. Malawi's toerismeboard en de Nyika-Vwaza Trust geven beide 'waar het water vandaan komt', een passende beschrijving voor een plateau dat de regen van de regio opvangt en rivieren voedt die naar beneden stromen naar Lake Malawi aan de ene kant en het Luangwa-systeem aan de andere. Andere referentiebronnen vertalen het meer eenvoudig als 'wildernis' of kort grasland. Beide aflezingen passen het hier; we kunnen je niet vertellen welke de correcte etymologie is, dus geven we je beide.

Ijzerwerkingsculturen in dit deel van Afrika paarden de smederij vaak met ritueel, en het zou gemakkelijk zijn om te schrijven dat Phoka-smelters op Nyika ook als regenbezweerders functioneerden. We hebben geen gedocumenteerde, plaatsspecifieke verklaring gevonden van een Nyika-regenmaakertuin of ritueel, in tegenstelling tot het algemene regionale patroon, dus we markeren die verbinding als onbevestigd in plaats van het als vastgestelde feit te herhalen.

De missie op de escarpment, de landmeter op het gras

De dichtste aanhoudende Europese aanwezigheid op het plateau was de Livingstonia-missie, en haar eigen verhuisgeschiedenis verklaart waarom ze daar eindigde. De missie van de Free Church of Scotland opende in Cape Maclear aan Lake Malawi in 1875, verhuisde naar Bandawe aan de oever in 1881 nadat malaria Cape Maclear onwerkbaar maakte, en in 1894 verhuisde opnieuw, naar Khondowe op de escarpment boven het meer, tegen de oostkant van de Nyika-massa. De hoogte die Khondowe malariavrij maakte is dezelfde hoogte die het plateau erboven grasland maakt in plaats van het miombo-bos dat het meeste van de omliggende regio bedekt. Livingstonia's missionarissen, en de handelaren en ambtenaren die hen omhoog volgden op de escarpmentweg, hadden het plateau in zicht, zelfs wanneer ze niet erop stonden.

De eerste geregistreerde officiële belangstelling voor het beschermen van Nyika zelf kwam van binnen die koloniale administratie. In 1902 stelde John McClounie voor dat het plateau ter zijde zou worden gesteld, niet voor wild maar als sanatoriumplek: ergens waar Europese kolonisten konden ontsnappen aan de malarische laaglanden en de zomerhitte van de regio, gebruikmakend van dezelfde koele, droge lucht die de missionarissen naar Khondowe had getrokken. Op dat moment kwam niets voort uit het voorstel, en het plateau bracht de volgende halve eeuw door als onbezet weid- en jachtland. Maar het idee dat Nyika's waarde in zijn klimaat zat zoveel als in zijn wild zou opnieuw opduiken, in andere vorm, decennia later.

Van bosreserve naar nationaal park, eerlijk gezegd

Bescherming kwam in fasen, en elke fase deed minder dan wat de laatst één impliceert. In 1948 werd een stand van Juniperus procera, genoteerd als de meest zuidelijke stand van deze boom ergens in Afrika, uitgeroepen tot bosreserve. In 1951 werd het gehele plateau een jachttverbodzone. Geen van beide stappen creëerde een nationaal park of verplaatste iemand van het land; ze beperkt wat kon worden geschoten en gesneden, niets meer.

Het park zelf volgde Malawi's onafhankelijkheid op de voet. In 1965, het jaar na onafhankelijkheid, werd het Nyika-plateau ingeschreven als een nationaal park van 940 km². Je ziet 1966 elders aangehaald, inclusief in enkele algemene bronnen; onze aboutpagina legt uit waarom het bewijs, inclusief de geschiedenis van de beheerstrust zelf, 1965 begunstigt. Dit eerste park was minder dan een derde van wat vandaag bestaat.

De uitbreiding van 1978 bracht het park naar zijn huidige 3.134 km², en het eigen verslag van de Nyika-Vwaza Trust verzacht niet wat dat ter plaatse betekende: de uitbreiding vernietigde naar schatting 10.000 Phoka-woningen en verwijderde mensen die binnen de nieuwe grens hadden geleefd. Het is hetzelfde patroon dat elders in de regio wilde parken met lege aanblik produceerde: land leeggemaakt van de mensen die het hadden gevormd, daarna bewonderd om leeg uit te zien.

De dennen van Chelinda

Chelinda, het parkhoofding en de enige echte nederzetting, bestaat vanwege een bosbouwexperiment, niet een safariplan. In 1964, hetzelfde jaar dat Malawi onafhankelijk werd, richtte het Bossenatement proeflanden in van exotische naaldbomen en eucalypten op het plateau, testend of dennenplantages bruikbaar hout konden produceren op een hoogte waar inlands bos zeldzaam was. Die proeflanden groeiden uit tot het dennenbosom dat nu Chelinda-kamp en zijn dammen omringt, geplant om dezelfde reden dat dennenbos in hooglanden Afrika in het algemeen ging: snel groeiend, waardevol, ingevoerd hout op land dat de administratie als anderszins onproductief beschouwde.

De vreemde nasleep van dat experiment is dat dezelfde proeven Himalayaraspbessen op het plateau introduceerden, en vandaag worden zowel de zelf-zaaide dennen voorbij de beheerdde plantage als de framboos behandeld als invasieve soorten die actieve controle nodig hebben, een van de parkbeheertaken. Een plantage geplant om een pas onafhankelijk land een houtnijvering te geven, is zes decennia later deels een doelwit van hetzelfde behoudsproefnummer dat nu de nette blokken rond Chelinda als landschap beheert.

Het boek dat Nyika op de kaart zette

Nyika's internationale reputatie dankt meer aan een enkel boek uit 1952 dan aan enige toerismecampagne ervoor of sindsdien. Laurens van der Post werd in 1949 door Groot-Britannië's Colonial Development Corporation ingehuurd om het vee-ranching-potentieel van de Nyika- en Mulanje-plateaux in Nyasaland te beoordelen, een rechtlijnig economisch koloniaal doel. Hij schreef het manuscript op zijn huwelijksreis in Zwitserland, en 'Venture to the Interior', gepubliceerd in 1952, werd onmiddellijk een best-seller in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, transformerend een overheidshaalbaarheidstudie in het boek dat veel van de Engelssprekende wereld aan dit grasland introduceerde.

Het verdient een kritische lezing in plaats van een eerbiedige. Van der Post's latere reputatie als betrouwbare verteller stortte in onder zijn biograaf J.D.F. Jones, wiens biografie uit 2001 een vervalst oorlogsrapport en opgeblazen stellingen door zijn memoires en reisschrijven documenteerde, en journalisten hebben afzonderlijk uitstapingen in zijn gepubliceerde verslagen in het algemeen gecatalogiseerd. We hebben geen bron gevonden die specifieke vervalsingen binnenin 'Venture to the Interior''s Nyika-hoofdstukken itemiseert, dus zullen we hier geen erfenis. Maar het boek wordt het beste gelezen zoals van der Post meeste van zijn werk schreef: een prachtig verteld verhaal van gebeurtenissen, niet een betrouwbare transcriptie ervan.

Orchideeën, wetenschap en de magere jaren

Terwijl van der Post over de atmosfeer van het plateau schreef, catalogiseerden botanici stil wat er werkelijk groeit. Nyika's meer dan 200 orchideësoorten, tientallen plaatselijk of regionaal endemisch, hebben het plateau een standaardonderwerp voor botanisch veldwerk gemaakt; onze wildernispagina behandelt het bloeiweergave zelf, maar wat hier hoort is dat wetenschappelijke interesse in Nyika's flora het meeste van zijn toerisminfrastructuur vooraf gaat en door elke fase van het parkbeheer heeft voortgeduurd, gefinancierd of niet.

Het institutionele verslag sinds onafhankelijkheid is ongelijkmatig geweest, en de olifanten illustreren het scherp. Ongeveer 300 olifanten gebruikten het plateauvoetpaden ongeveer drie decennia voor 2016, en strooperij sneed die populatie naar schatting met 67% tegen 2016, latend ongeveer 100. De geregistreerde Nyika-Vwaza Trust in het VK runde een milieueducatieprogramma van 2015 tot 2022 op liefdadigfinancierung, het soort noodondersteuning dat gemeenschapsrelaties levend hield zonder een parkonderliggend budgetprobleem op te lossen. Peace Parks Foundation, de Zuid-Afrikaanse behoudsorganisatie, beschrijft assistentie aan Nyika met herintroductieprogramma's sinds 2007, meer dan een decennium informele, afwisselende betrokkenheid voordat iets werd geformaliseerd. Dat veranderde in juni 2023, toen Peace Parks en Malawi's afdeling nationale parken en wild de 20-jarige cobeheersovereenkomst ondertekenden die onze aboutpagina volledig beschrijft.

Wat je van deze geschiedenis vandaag ziet

Rijd vandaag naar boven op het plateau en de lagen zijn nog steeds zichtbaar, als je weet ernaar te kijken. Chelinda's dammen en zijn dennenplantage, nu doorgesneden door beheerdde rijen en brandbreuken, zijn het bosbouwexperiment dat zijn doel is uitgegroeid. De weg omhoog van de escarpment loopt voor lange secties zonder ander voertuig, een leegte die de verwijderingen van 1978 volgde en die decennia van lage bezoekersaantallen hebben bewaard sinds, deels per ongeluk en deels opzettelijk.

Loop of rij naar de rand van de escarpment op een heldere dag en Lake Malawi is ver beneden zichtbaar, ongeveer het uitzicht dat Livingstonia's missionarissen van de tegenovergestelde kant van de vallei in 1894 hadden. Het is de moeite waard om het te onthouden, terwijl je ernaar kijkt, dat het grasland onder je voeten gedurende ongeveer tweeduizend jaar door Phoka-ijzersmelters werd gevormd voordat enig voorval op deze pagina, en dat het gevoel van leegte hier een product van die geschiedenis is, geen afwezigheid ervan.